انجمن علوم علف‌های هرز ایران دانش علف‌های هرز ایران 1735-3548 21 2 2025 12 22 Climate Change–Driven Shifts in Weed and Invasive Alien Plant Distributions in Iran: A Species Distribution Modelling Approach Climate Change–Driven Shifts in Weed and Invasive Alien Plant Distributions in Iran: A Species Distribution Modelling Approach 39 61 135864 10.22034/ijws.2026.371350.1511 FA Mostafa Oveisi دانشیار گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج،ایران Zahra Hazrati دانشجوی کارشناسی ارشد زراعت و اصلاح نباتات دانشگاه گیلان Mina Hejazi No. 311, Keshavarzi Ave., Kiavash Arvin No. 311, Keshavarzi Ave., Heinz Mueller Schaerer No. 311, Keshavarzi Ave., Journal Article 2025 11 09 تغییرات اقلیمی در حال تغییر تناسب زیست‌محیطی گونه‌های گیاهی هستند، اما واکنش گونه‌ها بسته به ویژگی‌ها و جایگاه‌های بوم‌شناختی متفاوت است. در این پژوهش، با استفاده از مدل‌سازی تناسب اقلیمی، پراکنش کنونی و آینده‌ی ۳۸ گونه، شامل 1) گونه های علف هرز، 2) گیاه مهاجم بیگانه و 3) گونه های بیگانه دارای پتانسیل تهاجم در ایران بررسی و الگوهای مرتبط با ویژگی‌های زیستی در تغییرات گستره شناسایی شد. داده‌های حضور تأیید شده از پایگاه‌های جهانی (GBIF)، (CABI) و ملی (SID.ir) و (Magiran.com) گردآوری گردید. مدل (Random Forest) با استفاده از ۱۹ متغیر زیست‌اقلیمی از مجموعه داده CHELSA v2.1 آموزش داده شد و عملکرد مدل با شاخص‌های AUC، TSS و OOB ارزیابی شد. پیش‌بینی‌های آینده (۲۰۴۱–۲۰۷۰) تحت سناریوهای RCP 4.5 و RCP 8.5 بر اساس میانگین پنج مدل گردش عمومی اقلیم تولید شد و تغییرات تناسب اقلیمی با مقایسه پراکنش‌های آینده و کنونی برآورد گردید. براساس نقشه‌های پیش بینی، زیستگاه مناسب برای درختان و درختچه‌های چوبی مانند Labill. Acacia saligna،Mill. Swingle Ailanthus altissima، Sw. Raf. Neltuma juliflora وOpuntia ficus-indica L. در مناطق ساحلی شمالی و جنوب شرقی گسترش می‌یابند، در حالی که Dalbergia sissoo DC. Climate change is altering the environmental suitability of plant species, with responses varying based on traits and ecological niches. We used climate suitability modeling to assess the current and future distributions of 38 plant species, including weeds, invasive alien plants (IAP), and potential invasive alien plants (PIAP) across Iran, and to identify trait-based patterns of range shifts. Random Forest predicted climate suitability under current and future scenarios (2041–2070) for RCP 4.5 and RCP 8.5, averaged across five global climate models. Suitability changes were quantified by comparing future and current distributions. Projected shifts in climatic suitability reveal distinct responses among the studied species. Woody trees and shrubs like Acacia saligna Labill., Ailanthus altissima Mill Swingle, Neltuma juliflora Sw. Raf., and Opuntia ficus-indica L. are expanding in northern coastal and southeastern regions, while Dalbergia sissoo DC. is declining in the south. Aquatic and moisture-dependent taxa, such as Pontederia crassipes Mart. and Azolla filiculoides Lam., generally gain suitability under warming. Most cropland weeds and ruderal species, including Amaranthus blitoides S. Watson, Ambrosia psilostachya DC., and Sinapis arvensis L., show increased suitability, especially in northern Khorasan. Annual and perennial grasses predominantly expand, particularly Echinochloa crus-galli L. and Sorghum halepense L., while Bromus tectorum L. and Secale cereal L. decline locally. Climbing species show variable responses: Araujia sericifera Brot. contracts, Merremia dissecta Jacq. expands mainly under RCP 4.5, and Cynanchum acutum L. becomes more suitable. https://ijws.areeo.ac.ir/article_135864_27130bbc138725d72292550057d33bf1.pdf