تأثیر گیاهان پوششی بر حاصلخیزی خاک، عملکرد ذرت (Zea mays) و کنترل علف‌های هرز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی استان اردبیل(مغان)

2 تحقیقات گیاهپزشکی

3 مرکز تحقیقات مغان

10.22034/ijws.2026.136586

چکیده

به‌منظور بررسی تأثیر گیاهان پوششی بر حاصلخیزی خاک، کنترل علف‌های هرز و عملکرد ذرت، آزمایشی در سال زراعی 1398-1399 در مرکز تحقیقات کشاورزی مغان اجرا شد. تیمارها شامل گیاهان پوششی با سطوح شاهد (بدون گیاه پوششی، بدون وجین علف‌هرز) (Control)، ماشک گل‌خوشه‌ای (Vicia villosa L.)، شبدر ایرانی (Trifolium resupinatum L.) و چاودار (Secale cereal L.) بودند که در پاییز کشت و در بهار حذف شدند و سپس ذرت کشت گردید. نتایج نشان داد، بیشترین آبشویی نیتروژن معدنی، نیتراته و آمونیومی در تیمار شاهد رخ داد، در حالی‌که حضور گیاهان پوششی چاودار، ماشک گل‌خوشه‌ای و شبدر ایرانی به‌طور معنی‌داری آبشویی نیتروژن معدنی، نیتراته و آمونیومی را به ترتیب 30، 36 و 34 درصد نسبت به تیمار شاهد کاهش دادند. در میان گیاهان پوششی، چاودار کمترین مقدار نیتروژن معدنی، نیترات و آمونیومی را در عمق زیرین خاک نشان داد که بیانگر توان بالاتر آن در جذب و نگهداری نیتروژن است. همچنین گیاهان پوششی موجب کاهش معنی‌دار تراکم و بیوماس علف‌های هرز شدند و چاودار بیشترین اثر کاهشی (54 درصد نسبت به تیمار شاهد) در کنترل تراکم و بیوماس علف‌های هرز را داشت. نتایج نشان داد برای صفت عملکرد دانه و بیوماس بوته ذرت اختلاف معنی‌داری مشاهده شد. ماشک گل‌خوشه‌ای، شبدر ایرانی به ترتیب باعث افزایش 6 و 5 درصد عملکرد دانه ذرت و 13 و 9 درصد بیوماس گیاه ذرت نسبت به تیمار شاهد شدند. به‌طور کلی، نتایج نشان داد استفاده از گیاهان پوششی به‌ویژه چاودار می‌تواند با کاهش آبشویی نیتروژن، کنترل علف‌های هرز و بهبود عملکرد ذرت، نقش مؤثری در پایداری سامانه‌های زراعی ایفا کند. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Effects of Cover Crops on Soil Fertility, Maize Yield (Zea mays), and Weed Control

نویسندگان [English]

  • parviz sharifiziveh 1
  • Batoul Samedani 2
  • rasoul fakari 3
1 faculty member
2 Plant Protection
3
چکیده [English]

To evaluate the effects of cover crops on soil fertility, weed control, and maize yield, an experiment was conducted during the 2019–2020 growing season at the Ardabil Agricultural and Natural Resources Research and Education Centre, Moghan, Iran. Treatments consisted of cover crops, including a control (no cover crops, allowing weeds to grow), hairy vetch (Vicia villosa L.), Persian clover (Trifolium resupinatum L.), and rye (Secale cereale L.), which were sown in autumn, terminated in spring, and followed by maize cultivation. Results showed that the greatest leaching of mineral nitrogen, nitrate, and ammonium occurred in the control treatment. In contrast, the presence of rye, hairy vetch, and Persian clover significantly reduced mineral nitrogen, nitrate, and ammonium leaching by 30%, 36%, and 34%, respectively, compared with the control. Among the cover crops, rye exhibited the lowest concentrations of mineral nitrogen, nitrate, and ammonium in deeper soil layers, indicating a greater capacity for nitrogen uptake and retention. Cover crops also significantly reduced weed density and biomass, with rye showing the greatest suppressive effect (54% reduction compared with the control). Significant differences were observed for maize grain yield and plant biomass. Hairy vetch and Persian clover increased maize grain yield by 6% and 5%, respectively, and plant biomass by 13% and 9%, respectively, compared with the control. Overall, the results indicate that the use of cover crops, particularly rye, can play an effective role in enhancing the sustainability of cropping systems through reduced nitrogen leaching, improved weed control, and increased maize productivity.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Leaching
  • Nitrates
  • Grain yield
  • Weed density
دوره 22، شماره 1
تیر 1405
صفحه 58-67
  • تاریخ دریافت: 30 آبان 1405
  • تاریخ پذیرش: 30 آبان 1405
  • تاریخ اولین انتشار: 30 آبان 1405
  • تاریخ انتشار: 01 تیر 1405